Tempo Timor - Kanal Notisia, Husi imi ba imi

Switch to desktop Register Login

Koordenador CNRT, Manuel Mendonça ko'alia iha mini kampaña partidu Alliansa Mudansa ba Progresu (AMP) iha loron Sabádu, semana kotuk. Foto Media Center. 

DILI—Kordenador Komisaun Juridisaun Aliansa Mundansa ba Progresu (AMP), Arão Noe konsidera, Primeiru Ministru, setimu governu Mari Alkatiri nia ukun iha periodu governu jestaun, hamosu ona indisiu ukun “liman besi ka ditadura”.

Lamentasaun ida ne’e, Arão Noe halo tanba aktu Primeiru Ministru nian ne’ebé bolu kordenador CNRT postu administrativu Remexio, ohin iha palásio governu, tanba la satisfas ho deklarasaun ne’ebé kordenador ne’e halo foin lalais iha kampañia AMP nian ne’ebé realiza iha Remexio, Sabádu, 21 Abril liubá.

Primeiru Ministru hatudu indisiu ditadura, hodi limita ema nia liberdade expresaun.” Arao Noel lamenta via kontaktu telemovel ba Tempo Timor, bainhira husu nia klarifikasaun, Segunda (23/04).

Tuir Arão, Mari Alkatiri kometa mós krime eleitoral, tanba nia uza poder no kompetênsia hodi bolu funsionariu ida atu halo presaun iha oras servisu, enkuantu aktu funsionariu ne’e partisipa kampañia iha loron Sabádu ho Domingu.

“Aktu Primeiru Ministru ne’e krime. Nia hala’o funsaun hanesan primeiru ministru, maibé ko’alia fali aktu kampañia nian, ami sei foti dadus atu prosesa tuir dalan legal ne’ebé mak iha,” Arao promete hodi afirma hahu ohin kedan sira sei rekoella dadus hodi prosesa Primeiru Ministru Mari Alkatiri tuir dalan legal.

“Aktu ne’e mengarah (halai – liubá) ba ditadura. Labele kontra governu, labele kontra nia (Alkatiri-red),” Arão afirma.

Hodi esplika, “Prezensa Manuel Mendonca, momentu neeba, hanesan sidadaun ida. Aleinde ne’e, Manuel Mendonça, mós nu’udar estrutura AMP nian. Nune’e nia partisipa iha kampañia ne’e mós, la’os iha loron servisu. Tanba ne’e, la podia, Primeiru Ministru bolu nia,” Arão esplika partisipasaun Manuel nian iha kampañia AMP.

Tuir Arão, se momentu ne’eba Manuel Mendonça halo violasaun ruma, dalan loos mak keixa ba CNE, tanba CNE mak halo supervisaun ba aktu eleitoral la’os Primeiru Ministru hanesan xefe governu mak bolu fali Manuel Mendonça hodi inkeritu.

CNRT, espesialmente no AMP jeralmente, lamentavel tebtebes ho asaun ne’ebé Primeiru Ministru, Mari Alkatiri halo, hatudu momoos Alkatiri uza fali kompetensia hodi halo persegisaun ba militante AMP nian.

Ironiku liutan, PM, Alkatiri hala’o prosesu inkeritu ne’e ho akompañamentu Ministru Defeza no Seguransa, José Agostinho Sequeira Somoxo no vise Ministru Transporte Telekomunikasaun, Inacio Moreira. 

 Manuel Mendonça hafoin remata sorumutu ho primeiru - ministru governu jestaun no governu minoritáriu, Mari Alkatiri iha Palásiu Governu, Dili, Segunda (23/04). Foto Tempo Timor/Raimundos Oki 

Entertantu, Manuel Mendonça, rekonñese katak, ohin dadersan iha Palásio Governu, durante meia hora de tempu nia hasoru Primeiru Ministru ho kapasidade funsionariu hosi Ministériu Petróleu no Rekursu Mineral (MPRM), hodi hatan ba Primeiru ministru, Mari Alkatiri. Tanba de’it, liafuan “Bainhira Alkatiri sei nafatin nu’udar Primeiru Ministru, PipeLine sei la mai Timor,” ne’ebé nia ko’alia iha kampañia AMP nian iha postu Remexio Sabádu semana kotuk.

“Depois ha’u hasoru Primeiru Ministru, Nia hameno ba ha’u labele ko’ali ba media,” Manuel hasara lia.

Iha parte seluk, Xefe Gabinete Primeiru Ministru, Nelson dos Santos, konfirma Manuel Mendonça hetan xamada.

“Sim, ha’u mak telefone duni nia atu mai hasoru Primeiru Ministru, hodi konfirma nia deklarasaun ne’ebé hatete, iha kampañia,” Nelson informa via kontaktu telemovel. (Oki)

Comment

Published in Politika
Written by
Read more...
Kareta suspeitu MSG nian ne'ebé nia uja hodi tenta sobu kampaña partidu AMP nian iha kampu futebol Likisa, Sesta (20/04). Foto Valentino Dariel Sousa. 

LIKISA – Suspeitu ida ho naran inisial MSG tenta atu sobu komisiu ka kampaña partidu Alliansa Mudansa ba Progresu (AMP) iha munisipiu Likisa hafoin hetan intervensaun imediata hosi parte seguransa.

Jornalista Tempo Timor, observa iha komisiu AMP nian ne’ebé hala’o iha kampu futebol Likisa iha loron Sabádu, 20 Abril liubá katak, molok prezidente AMP, Kay Rala Xanana Gusmão, portavoz AMP, Taur Matan Ruak, no konseleiru AMP Naimori tama ba kampu laran, iha horas tuku 2 lorokraik derepente suspeitu MSG ho nia kareta koor kinur ida halai maka’as tama ba kampu laran no tenta atu sobu komisiu ne’e, maibé lakonsege, tanba militante no simpatizante AMP nian ka’er metin tiha, no la kleur de’it polisia mós to’o fatin akontesementu hodi ka’er suspeitu ne’e no sulan iha sela detensaun hodi submete ba prosesu investigasaun tuir mai.

Liu tiha ida ne’e, polisia tranzitu mós lori kedas suspeitu nia kareta ba edifisiu polisia Likisa nian nu’udar sasan evidensia ida, no mosu informasaun barak katak iha sasan kroat mak nakonu iha kareta laran, maibé Segundu Komandante Polisia Likisa, Superintendente Asistente Eduardo Campos rejeita total informasaun ne’e, tanba rezultadu investigasaun hatudu kareta laran mamuk. Laiha sasan kroat seluk tan.

“Evidensia kareta mak ami tahan, maibé sasan sira seluk ne’ebé deskonfia sasan kroat iha laran ne’e laiha,” hatete komandante Campos via telemovel ba Tempo Timor, Sábadu (21/04).

“Situasaun ita kaptura nia, nia tentativa atu halo krime ita ka’er nia ita prosesa tuir lei. Suspeitu ne’e agora sei iha hela komando, tanba Segunda sei aprezenta ba iha Ministériu Públiku. Ita prepara hela atu lori nia ba Ministériu Públiku. Evidensia hotu iha ami nia office”.

“Tentativa ne’e nia tama ba lori kareta atu provoka situasaun, la’ós tentativa atu oho ema. Provoka situasaun, tanba nia la’ós militante partidu AMP nian, depois nia tama to’o ne’eba ba to’o palku nian ne’e intensaun saida?”.

Maske mosu tentativa ida ne’e, maibé komisiu AMP nian iha loron Sesta liubá la’o ho susesu to’o remata. (Oki)  

Comment

Published in Politika
Written by
Read more...
Rai Loos iha komisariu AMP iha Likisa, Sesta (20/04). Foto Media Center AMP 

LIKISA – Rai Loos hatete, Mari Alkatiri mak fahe kilat ba nia iha tinan 2006 hodi soran Timoroan sira atu oho malu.

Rai Loos konsidera rezultadu ukun hosi tinan 2002 mai to’o tinan 2006 atu haforsa ninia ukun liu hosi lalatak FRETILIN nian mak fahe kilat.

“Kilat ne’e buat ida sensitivu, maibé kamarada Mari fó ba ha’u. Kompara ho ita boot sira bele mate bandeira hun mós nia sei la fó buat ida ba imi,” hatete Rai Loos liu hosi komisiu partidu Alliansa Mudansa ba Progresu (AMP) iha Kampu Likisa, Sesta (20/04).

“Ha’u hakarak hatete ida ne’e, se kilat nia fó ba ha’u ohin ha’u husu osan mós nia fó, husu aviaun mós dalaruma nia bele fó mai ha’u, maibé ha’u hakarak hatete ba ita boot sira kilat ne’ebé iha tinan 2006 ha’u simu ho osan ne’e US $20 de’it. Imi labele hanoin katak ha’u simu osan barak,” esplika Rai Loos.

Tanba ne’e Rai Loos hatutan, atu ko’alia kona – bá FRETILIN nia mós jerasaun FRETILIN ida hahu kedas iha rezistensia ne’e. Tanba ne’e rezultadu 2006 ne’e pekadu primeiru. Pekadu segundu mak liu hosi kilat ne’e buka maneiras oinsá atu bele hafahe loromonu – lorosa’e. Ida ne’e mak kamarada Mari ninia obra. Obra ne’ebé mak nia tenta atu fahe Timoroan sira. Fahe tiha Timoroan rahun hodi depois ho ninia grupu tama atu fahe Timoroan sira ne’e sai ki’ik tiha.

Nia hatutan, FRETILIN nu’udar organizasaun ida ne’ebé halibur Timoroan tomak atu luta ba ukun rasik a’an, no FRETILIN iha tinan 2000 nian lahanesan ho FRETILIN iha tempu rezistensia nian.

“Kilat ne’ebé ha’u simu atu halo eliminasaun ba adversariu politika ne’ebé kontra Mari Alkatiri. Atravez kilat tinan 2006 ne’e hanesan forsa ida atu haforsa nafatin nia pozisaun hodi ka’er metin ukun iha Timor – Leste ne’e, buka atu fahe ita Timor – Leste ne’e rahun nafatin, no rahun ba bebeik”.

Rai Loos dehan, modelu ida ne’e mak nia (Alkatiri) tebe rai hodi gaba a’an katak FRETILIN sei ukun to’o tinan 50, maibé hanesan kurtina ida nia atu hatete katak, ukun tinan 50, maibé ninia implikasaun mak mina ne’ebé nia ba asina tiha tinan 50 ho Austrália.

“Nia ko’alia atu ukun tinan 50, maibé nia pinor mina Timor ne’e ba tinan 50”.

Rai Loos mós klarifika katak, antes ne’e Mari Alkatiri ko’alia iha media sira katak grupu Rai Loos oras ne’e sei subar hela kilat.

Ha’u hakarak hatete, se mak hakarak husu mai ha’u dehan sei subar kilat, tanba saida mak imi la husu se mak fahe kilat? Husu tok ba Mari katak nia fahe kilat hira ba Timoroan sira atu oho malu? Agora mai husu fali ida ha’u simu ne’e, lahatene nia fahe ba seluk ne’e, se tan? Husu ba nia kilat hira mak nia fahe. Ha’u nian entrega tiha ona iha misaun ONU nia oin,” esklarese Rai Loos.

Eis deputadu Piloto hatete, iha tempu ne’eba Mari Alkatiri mak responsabiliza ba politika defeza no seguransa iha tinan 2006.

Lei Organizka Forsas Armada iha artigu 11 katak nia mak responsavel maximu ba Forsa Defeza nian. Iha loron 23 Jullu 2007, Piloto ho nia maluk sira ba hasoru Mari Alkatiri hodi rezolve kestaun ne’e, maibé nia lahatene rezolve problema. Entaun tuir loloos nia tenke rezolve problema petisionariu sira tuir lei ne’e rasik, maibé nia konsidera sira ema hirak ne’e nu’udar ema a’at.

“Buka mak ses hosi problema. Ema ne’ebe esforsu maka’as hodi rezolve problema krize militar mak Taur Matan Ruak. Mari mak ka’er nafatin governu karik oras ne’e ita sei funu nafatin, han malu hela,” hatete Piloto.

Antes ne’e, Taur Matan Ruak fundamenta katak, difikuldades sira ne’ebé iha la’os kulpa Timoroan sira ne’e, maibé ema mak hakarak hafahe Timor-oan sira. Ne’eduni tenik Taur Matan Ruak, agora dadauk Timor-oan tenki matan moos ona ho buat sira ne’e hotu, no sei la fó ulun ba ema atu sama bei-beik ona.

“Ha’u uluk sei Jeneral, sira dehan ha’u mak fahe lorosa’e-loromonu, ha’u sai husi Jeneral, ha’u ba hatete ba prezidente katak, ha’u sai ha’u ba kandidata-an ba Prezidente, maibé Prezidente dehan, entaun problema 2006 no lorosa’e-loromonu. Ha’u dehan, Timor Laiha lorosa’e loromonu, se uluk Timor ne’e rua karik, Timor la ukun-an,” Taur Matan Ruak esplika.

Nia hatutan, eleisaun antisipada ne’e akontese tanba la’ós AMP nia sala, maibé sala FRETILIN nian.

“No FRETILIN la’ós agora mak foin sala. Sala bebeik tiha ona,” hatete Matan Ruak.

Nia hatutan, iha tinan 2002 FRETILIN mana ho kadeira 55 iha Parlamentu Nasionál.

“Ita sira ne’ebé ohin hamrik iha ne’e inklui ha’u ho Avo Nana ita vota hotu ba sira. Iha historia primeira vez eleisaun parlamentar FRETILIN hetan kadeira 55 iha 2002, maibé saida mak akontese? Iha tinan lima nia laran hari governu tolu; primeiru, segundu no terseiru governu. Dr. Mari nia mandatu monu iha dalan klaran. Timor atu nakfera. Ne’e gagal primeiru mak ida ne’e,” esplika Matan Ruak.

Entertantu, bainhira Tempo Timor konfirma assuntu hirak ne’e ba Mari Alkatiri, maibé la iha resposta. (Oki)



Comment

Published in Politika
Written by
Read more...
Eis Xefe Gabinete vise Ministru Transporte no Komunikasaun atual Vogal 2 APORTIL, Vitor Maia nia Kareta Estadu marka Rava Toyota koor Silver ho numeru matrikula 05.000 G TL oras ne'e para hela iha ofisina ida iha Dili laran. Foto Supplied. 

DILI – Kareta Estadu ida ho Númeru matriku 05.000 G hetan soke iha aldeia Taubauk, Suku Fatuborok, postu administrative Maubara, munisipiu Likisa iha fulan Agostu tinan 2016, oras ne’e abandonadu hela iha ofisina ida iha Dili laran, maibé bazeia ba desijaun Tribunal nian katak Tribunal desidi ona Vitor Maia hodi sosa kareta foun de'it. 

Bazeia ba informasaun balun ne’ebé Tempo Timor asesu katak, kareta ne’e uluk eis xefe gabinete Vise Ministru Transporte no Komunikasaun, Vitor Maia mak utiliza, hodi ikus mai hetan dezastre asidente trafiku iha loron Sabadu ida iha tinan 2016. 

Vitor Maia oras ne’e sai nu’udar Master of Ceremony (MC) ba atividade kampaña partidu FRETILIN nian iha rai laran. No desde kampaña abertura partidu FRETILIN iha Manatuto foin lalais, Vitor ko’alia maka’as tebes kona – bá governasaun tinan 10 ne’ebé koruptu.

“Maibé nia rasik kuaje tinan tolu ona to’o oras ne’e seidauk bele hadia kareta Estadu ne’ebé nia estraga iha Agostu tinan 2016,” hatete funsionáriu MOPTK ida.  

Entretantu, antes ne’e komandante Polisia Tranzitu munisipiu Likisa, Asistente Inspetor Trindade M. da Silva hatete, kona – ba kazu asitdente trafiku ne’ebe akontese iha Aldeia Taubauk, Suku Fatuborok, postu administrativu Maubara munisipiu Liquica iha loron Sabadu ida iha fulan Agostu 2016 iha horas tuku 7 kalan.

Eis Xefe Gabinete vise Ministru Transporte no Komunikasaun atual Vogal 2 APORTIL, Vitor Maia nia Kareta Estadu marka Rava Toyota koor Silver ho numeru matrikula 05.000 G TL oras ne'e para hela iha ofisina ida iha Dili laran. Foto Supplied. 

Komandante Trindade esplika kronolojia akontesementu ne’e katak, kareta mikrolet nian husi diresaun Liquica ba Loes no kareta Estadu nian husi direisaun Maliana nian ba Liquica. Bainhira mai to’o iha Aldeia Taubauk, Suku Fatuborok mak akontese asidente ne’e hodi rezulta ema nain rua (2) iha Mikrolet laran kanek todan no kareta mikrolet nia roda parte liman loos nian sai kleuk tiha no tohar. Kareta Estadu nian ho numeru matrikula 05.000 G mak roda oin husi parte liman loos nian mak estragus hodi la’o di’ak no kareta nia oin mos rahun. Nia prosesu ne’e, iha tempu ne’eba entre parte husi kareta Estadu no mikrolet ba hotu iha edifisiu polisia tranzitu Liquica kareta ida ne’ebe lori kareta Estadu ne’e mak sei hadia mirkoleta ne’e.

 “Maibe kareta mikroleta ne’e hadia tiha ona iha bengkel (ofisina), nain foti tiha ona, nain mak selu rasik no kareta Estadu to’o ohin loron nunka atu mai foti. Iha Novembru nia laran mak lojistika MOPTK nian foin mak mai hare kareta Estadu ne’e no promete katak sei mai foti kareta Estadu ne’e iha tempu badak,” Komandante Polisia Tranzitu munisipiu Likisa, Asistente Inspetor Trindade M. da Silva hatete.

 

Eis Xefe Gabinete vise Ministru Transporte no Komunikasaun atual Vogal 2 APORTIL, Vitor Maia nia Kareta Estadu marka Rava Toyota koor Silver ho numeru matrikula 05.000 G TL oras ne'e para hela iha ofisina ida iha Dili laran. Foto Supplied. 

“Hare ba kronolojia ne’ebe ami foti iha fatin akontesementu hatudu katak kareta Estadu ne’e mak sala, tanba okupa tiha kareta mikroleta nia dalan. Ami mos simu informasaun katak diretor Vitor Maia ba Maliana mos nia superior lahatene ida. Akordu kona – ba atu hadia kareta ne’e ami iha nomos kronolojia ba fatin akontesementu ne’e mos ami iha,” esplika komandante Trindade.

Nune’e mos Diretor Nasional Lojistika MOPTK, Januario Alves de Sousa Ribeiro antes ne’e katak, parte lojistika MOPTK nian ba identifika kareta ne’e iha polisia tranzitu Likisa iha Novembru nia laran, maibé prosesu atu halo manutensaun ne’e la’os MOPTK, maibé Autoriedade Portuariu Timor – Leste (APORTIL) mak tenke hadia, tanba kareta ne’e maske rejistadu nu’udar patrimoniu MOPTK nian, maibe entrega ba APORTIL mak uja hafoin APORTIL ne’e nakfilak a’an ba instituisaun autonoma ida iha fulan hirak ba kotuk. 

“Kareta ne’e ami entrega tiha ona ba vogal 2 senhor Vitor Maia iha APORTIL nian. Parese polisia halo ona prosesu investigasaun. Ami koordena ona ho APORTIL mak atu ba dada kareta ne’e, maibé sira dehan osan seidauk iha hodi halo manutensaun ba kareta ne’e,” hatete diretor Januario.

Kareta ne'e uluk para iha edifisiu polisia munisipiu Likisa. 

“Ami ba identifika de’it. Kareta Rava koor Silver ne’e rejistadu iha patrominiu vise ministru nian. Ami entrega ba sira, kuandu a’at ruma sira (APORTIL) mak tenke responsabiliza. Atu hadia ka ladia ne’e APORTIL nia responsabilidade, tanba kareta ne’e entrega tiha ona ba sira ofisialmente,” nia hatete.

“Tuir informasaun ne’ebe ami hetan katak, iha tempu ne’eba nia la’os hala’o serbisu Estadu nian mak hetan soke, maibe hala’o atividade privadu mak hodi hetan dezastre ne’e. Ami simu informasaun katak nia ba iha Likisa iha Sabadu ida iha fulan Agostu liuba”. 

Entretantu, antes ne’e Vitor Maia esplika katak kareta mikrolet mak soke nia, no iha tempu ne’eba nia hala’o hela serbisu Estadu nian iha portu Mahatam, Oe – Kusi Ambeno, maibé nia maluk ida ne’ebé sira nain rua hamutuk iha kareta laran konfesa katak iha tempu ne’eba sir aba partisipa festa familia ida iha Bobonaro (Maliana). 

Maibé, tuir informasaun ikus ne'ebé Tempo Timor asesu katak Tibunal desidi ona Vitor Maia hodi selu kotu de'it kareta ne'e. (Oki)  

Comment

Published in Politika
Written by
Read more...

  

DILI – Diretora ezekutivu Konsellu Imprensa (KI), Ana "Shandy" Sequeira hatete, governu atual halo diskriminasaun ba jornalista sira ne’ebé hala’o serbisu iha media públiku no privadu sira, tanba realidade hatudu katak, governu permite de’it jornalista sira iha media públiku mak iha direitu atu vota iha fatin ne’ebé de’it, maibé jornalista sira hosi media privadu sira tenke ba vota tuir jeografia resensiamentu eleitoral.

Nia hatutan, iha fatin barak politika nain sira, liliu governante sira sempre deklara katak, papel media ne'e importante tebes, maibé iha prátika governu la fó atensaun.

“Tanba realidade hatudu katak governu fó prioriedade liubá jornalista balun hodi livre vota iha fatin ne’ebé de'it, maibé jornalista balun la’e,” nia hato’o preokupasaun ne’e iha semináriu nasionál ho tempa Papel Media Iha Prosesu Eleisaun Timor – Leste ne’ebé organiza hosi Timor – Leste Press Union (TLPU) iha Sentru Kultural Indonézia, Merkadu Lama, Dili, Segunda (09/04).

Hatan kona – bá kestaun ne’e, Sekretadu Estadu Konsellu Ministrus no Komunikasaun Sosial, Matias Boavida katak, nia simu duni karta ida hosi Konsellu Imprensa atu oinsá bele trata assuntu ne’e, no primeiru – ministru mós hatun kedas despaisu ida ba ministériu administrasaun estatal hodi ko’alia ho Komisaun Nasionál ba Eeleisaun (KNE) no Sekretariadu Tekniku Administrasaun Eleitoral (STAE) ba assuntu ne’e rasik.

“Maibé, governu labele halo buat ida, tanba ho impasse politika ne’ebé iha,” justifika Boavida.

Iha fatin hanesan, Inspetor Jeral KNE, Olavio da Costa hatete, antes ne’e KNE iha kompetensia atu halo regulamentu sira kona – ba eleisaun nian, maibé oras ne’e governu mak responsabiliza hotu.

“Eleisaun uluk liuba KNE iha kompetensia, maibé foin lalais iha tinan 2017, governu foti tiha. Governu mak halo hotu ona,” esplika Olavio.

“Ami nia kompetensia ba ida ne’e la iha tiha ona. KNE nunka involve iha prosesu regulamentu sira, ami la’ós atu fase liman, maibé ida ne’e mak realidade,” nia justifika.

Entretantu, reprezentante STAE hatete katak, lei regula de’it funsionariu públiku sira ne’ebeé hala’o serbisu iha loron eleisaun hodi livre vota iha fatin ne’ebé de’it.

“Tanba lei asesgura de’it funsionariu publiku”.   

Comment

Published in Politika
Written by
Read more...

@2018 - Tempo Timor. Developed by Kalohan.net

Top Desktop version